🪷 युद्धकाण्ड · Sarga 97
Yuddha-Kāṇḍa · The Book of War · Sarga 97 · 37 ślokas
🪷 Devanāgarī Ślokas
तथा तैः कृत्तगात्रैस्तु दशग्रीवेण मार्गणैः।बभूव वसुधा तत्र प्रकीर्णा हरिभिस्तदा ॥६-९७-१॥
रावणस्याप्रसह्यं तं शरसम्पातमेकतः।न शेकुः सहितुं दीप्तं पतङ्गा ज्वलनं यथा ॥६-९७-२॥
ते ऽर्दिता निशितैर्बाणैः क्रोशन्तो विप्रदुद्रुवुः।पावकार्चिस्समाविष्टा दह्यमाना यथा गजाः ॥६-९७-३॥
प्लवङ्गानामनीकानि महाभ्राणीव मारुतः।स ययौ समरे तस्मिन् विधमन् रावणः शरैः ॥६-९७-४॥
कदनं तरसा कृत्वा राक्षसेन्द्रो वनौकसाम्।आससाद ततो युद्धे राघवं त्वरितस्तदा ॥६-९७-५॥
सुग्रीवस्तान् कपीन् दृष्ट्वा भग्नान् विद्रवतो रणे।गुल्मे सुषेणं निक्षिप्य चक्रे युद्धे ऽद्भुतं मनः ॥६-९७-६॥
आत्मनः सदृशं वीरः स तं निक्षिप्य वानरम्।सुग्रीवो ऽभिमुखः शत्रुं प्रतस्थे पादपायुधः ॥६-९७-७॥
पार्श्वतः पृष्टतश्चास्य सर्वे यूथपाधिपाः स्वयम्।अनुजह्रुर्महाशैलान् विविधांश्च महाद्रुमान् ॥६-९७-८॥
स नर्दन् युधि सुग्रीवः स्वरेण महता महान्।पातयन् विविधांश्चान्यान् जगामोत्तमराक्षसान् ॥६-९७-९॥
ममन्थ च महाकायो राक्षसान् वानरेश्वरः।युगान्तसमये वायुः प्रवृद्धानगमानिव ॥६-९७-१०॥
राक्षसानामनीकेषु शैलवर्षं ववर्ष ह।अश्मवर्षं यथा मेघः पक्षिसङ्घेषु कानने ॥६-९७-११॥
कपिराजविमुक्तैस्तैः शैलवर्षैस्तु राक्षसाः।विकीर्णशिरसः पेतुर्निकृत्ता इव पर्वताः ॥६-९७-१२॥
अथ सङ्क्षीयमाणेषु राक्षसेषु समन्ततः।सुग्रीवेण प्रभग्नेषु पतत्सु निनदत्सु च ॥६-९७-१३॥
विरूपाक्षः स्वकं नाम धन्वी विश्राव्य राक्षसः।रथादाप्लुत्य दुर्धर्षो गजस्कन्धमुपारुहत् ॥६-९७-१४॥
स तं द्विरदमारुह्य विरूपाक्षो महारथः।विनदन् भीमनिर्ह्रादं वानरानभ्यधावत ॥६-९७-१५॥
सुग्रीवे स शरान् घोरान् विससर्ज चमूमुखे।स्थापयामास चोद्विग्नान् राक्षसान् सम्प्रहर्षयन् ॥६-९७-१६॥
स तु विद्धः शितैर्बाणैः कपीन्द्रस्तेन रक्षसा।चक्रोध स महाक्रोधो वधे चास्य मनो दधे ॥६-९७-१७॥
ततः पादपमुद्धृत्य शूरः सम्प्रधनो हरिः।अभिपत्य जघानास्य प्रमुखे तु महागजम् ॥६-९७-१८॥
स तु प्रहाराभिहतः सुग्रीवेण महागजः।अपासर्पद्धनुर्मात्रं निषसाद ननाद च ॥६-९७-१९॥
गजात्तु मथितात्तूर्णमपक्रम्य स वीर्यवान्।राक्षसो ऽभिमुखः शत्रुं प्रत्युद्गम्य ततः कपिम् ॥६-९७-२०॥
आर्षभं चर्म खड्गं च प्रगृह्य लघुविक्रमः।भर्त्सयन्निव सुग्रीवमाससाद व्यवस्थितम् ॥६-९७-२१॥
स हि तस्याभिसङ्क्रुद्धः प्रगृह्य विपुलां शिलाम्।विरूपाक्षाय चिक्षेप सुग्रीवो जलदोपमाम् ॥६-९७-२२॥
स तां शिलामापतन्तीं दृष्ट्वा राक्षसपुङ्गवः।अपक्रम्य सुविक्रान्तः खड्गेन प्राहरत्तदा ॥६-९७-२३॥
तेन खड्गप्रहारेण रक्षसा बलिना हतः।मुहूर्तमभवद्वीरो विसञ्ज्ञ इव वानरः ॥६-९७-२४॥
स तदा सहसोत्पत्य राक्षसस्य महाहवे।मुष्टिं संवर्त्य वेगेन पातयामास वक्षसि ॥६-९७-२५॥
मुष्टिप्रहाराभिहतो विरूपाक्षो निशाचरः।तेन खड्गेन सङ्क्रुद्धः सुग्रीवस्य चमूमुखे।कवचं पातयामास पद्भ्यामभिहतो ऽपतत् ॥६-९७-२६॥
स समुत्थाय पतितः कपिस्तस्य व्यसर्जयत्।तलप्रहारमशनेः समानं भीमनिस्वनम् ॥६-९७-२७॥
तलप्रहारं तद्रक्षः सुग्रीवेण समुद्यतम्।नैपुण्यान्मोचयित्वैनं मुष्टिनोरस्यताडयत् ॥६-९७-२८॥
ततस्तु सङ्क्रुद्धतरः सुग्रीवो वानरेश्वरः।मोक्षितं चात्मनो दृष्ट्वा प्रहारं तेन रक्षसा।स ददर्शान्तरं तस्य विरूपाक्षस्य वानरः ॥६-९७-२९॥
ततो न्यपातयत् क्रोधाच्छङ्खदेशे महत्तलम् ।। ६.९७.३० ।।दीप्तं पतङ्गा ज्वलनं यथा ॥६-९७-३०॥
महेन्द्राशनिकल्पेन तलेनाभिहतः क्षितौ ।। ६.९७.३१ ।।।।दीप्तं पतङ्गा ज्वलनं यथा ॥६-९७-३१॥
पपात रुधिरक्लिन्नः शोणितं च समुद्वमन्।स्रोतोभ्यस्तु विरूपाक्षो जलं प्रस्रवणादिव ॥६-९७-३२॥
विवृत्तनयनं क्रोधात् सफेनं रुधिराप्लुतम्।ददृशुस्ते विरूपाक्षं विरूपाक्षतरं कृतम् ॥६-९७-३३॥
स्फुरन्तं परिवर्तन्तं पार्श्वेन रुधिरोक्षितम्।करुणं च विनर्दन्तं ददृशुः कपयो रिपुम् ॥६-९७-३४॥
तथा तु तौ संयति सम्प्रयुक्तौ तरस्विनौ वानरराक्षसानाम्।बलार्णवौ सस्वनतुः सुभीमं महार्णवौ द्वाविव भिन्नवेलौ ॥६-९७-३५॥
विनाशितं प्रेक्ष्य विरूपनेत्रं महाबलं तं हरिपार्थिवेन।बलं समस्तं कपिराक्षसानामुन्मत्तगङ्गाप्रतिमं बभूव ॥६-९७-३६॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे सप्तनवतितमः सर्गः ।। ९७ ।। ॥६-९७-३७॥
Navigation
- ← Previous: Yuddha-Kāṇḍa Sarga 96
- Next: Yuddha-Kāṇḍa Sarga 98 →
- Yuddha-Kāṇḍa sarga-index
- Vālmīki Rāmāyaṇa master-index
- /rama · the non-dual singularity
Continue with Yuddha-Kāṇḍa, the seven-Kāṇḍa reading index, or the Rāmcharitamānas companion reading. Source and rights documentation remains available in the editorial standards.
🪷 जय श्री राम · जय भगवान् वाल्मीकि 🪷