🪷 युद्धकाण्ड · Sarga 92
Yuddha-Kāṇḍa · The Book of War · Sarga 92 · 29 ślokas
🪷 Devanāgarī Ślokas
रुधिरक्लिन्नगात्रस्तु लक्ष्मणः शुभलक्षणः।बभूव हृष्टस्तं हत्वा शक्रजेतारमाहवे ॥६-९२-१॥
ततः स जाम्बवन्तं च हनुमन्तं च वीर्यवान्।सन्निहत्य महातेजास्तांश्च सर्वान् वनौकसः ॥६-९२-२॥
आजगाम ततस्तीव्रं यत्र सुग्रीवराघवौ।विभीषणमवष्टभ्य हनूमन्तं च लक्ष्मणः ॥६-९२-३॥
ततो राममभिक्रम्य सौमित्रिरभिवाद्य च।तस्थौ भ्रातृसमीपस्थ इन्द्रस्येव बृहस्पतिः ॥६-९२-४॥
निष्टनन्निव चागम्य राघवाय महात्मने।आचचक्षे तदा वीरो घोरमिन्द्रजितो वधम् ॥६-९२-५॥
रावणेस्तु शिरश्छिन्नं लक्ष्मणेन महात्मना।न्यवेदयत रामाय तदा हृष्टो विभीषणः ॥६-९२-६॥
श्रुत्वैतत्तु महावीर्यो लक्ष्मणेनेन्द्रजिद्वधम्।प्रहर्षमतुलं लेभे रामो वाक्यमुवाच ह ॥६-९२-७॥
साधु लक्ष्मण तुष्टो ऽस्मि कर्मणा सुकृतं कृतम्।रावणेर्हि विनाशेन जितमित्युपधारय ॥६-९२-८॥
स तं शिरस्युपाघ्राय लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम्।लज्जमानं बलात् स्नेहादङ्कमारोप्य वीर्यवान् ॥६-९२-९॥
उपवेश्य तमुत्सङ्गे परिष्वज्यावपीडितम्।भ्रातरं लक्ष्मणं स्निग्धं पुनःपुनरुदैक्षत ॥६-९२-१०॥
शल्यसम्पीडितं शस्तं निश्वसन्तं तु लक्ष्मणम्।रामस्तु दुःखसन्तप्तस्तदा निश्वसितो भृशम् ॥६-९२-११॥
मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय भूयः संस्पृश्य च त्वरन्।उवाच लक्ष्मणं वाक्यमाश्वस्य पुरुषर्षभः ॥६-९२-१२॥
कृतं परमकल्याणं कर्म दुष्करकर्मणा।अद्य मन्ये हते पुत्रे रावणं निहतं युधि।अद्याहं विजयी शत्रौ हते तस्मिन् दुरात्मनि ॥६-९२-१३॥
रावणस्य नृशंसस्य दिष्ट्या वीर त्वया रणे।छिन्नो हि दक्षिणो बाहुः स हि तस्य व्यापश्रयः ॥६-९२-१४॥
विभीषणहनूमद्भयां कृतं कर्म महद्रणे।अहोरात्रैस्त्रिभिर्वीरः कथञ्चिद्विनिपातितः ॥६-९२-१५॥
निरमित्रः कृतो ऽस्म्यद्य निर्यास्यति हि रावणः।बलव्यूहेन महता श्रुत्वा पुत्रं निपातितम् ॥६-९२-१६॥
तं पुत्रवधसन्तप्तं निर्यान्तं राक्षसाधिपम्।बलेनावृत्य महता निहनिष्यामि दुर्जयम् ॥६-९२-१७॥
त्वया लक्ष्मण नाथेन सीता च पृथिवी च मे।न दुष्प्रापा हते त्वद्य शक्रजेतरि चाहवे ॥६-९२-१८॥
स तं भ्रातरमाश्वास्य परिष्वज्य च राघवः।रामः सुषेणं मुदितः समाभाष्येदमब्रवीत् ॥६-९२-१९॥
सशल्यो ऽयं महाप्राज्ञ सौमित्रिर्मित्रवत्सलः।यथा भवति सुस्वस्थस्तथा त्वं समुपाचर ॥६-९२-२०॥
विशल्यः क्रियतां क्षिप्रं सौमित्रिः सविभीषणः।ऋक्षवानरसैन्यानां शूराणां द्रुमयोधिनाम् ॥६-९२-२१॥
ये चाप्यन्ये ऽत्र युध्यन्ति सशल्या व्रणिनस्तथा।ते ऽपि सर्वे प्रयत्नेन क्रियन्तां सुखिनस्त्वया ॥६-९२-२२॥
एवमुक्तस्तु रामेण महात्मा हरियूथपः।लक्ष्मणाय ददौ नस्तः सुषेणः परमौषधिम् ॥६-९२-२३॥
स तस्या गन्धमाघ्राय विशल्यः समपद्यत।तथा निर्वेदनश्चैव संरूढव्रण एव च ॥६-९२-२४॥
विभीषणमुखानां च सुहृदां राघवाज्ञया।सर्ववानरमुख्यानां चिकित्सां स तदा ऽकरोत् ॥६-९२-२५॥
ततः प्रकृतिमापन्नो हृतशल्यो गतव्यथः।सौमित्रिर्मुदितस्तत्र क्षणेन विगतज्वरः ॥६-९२-२६॥
तथैव रामः प्लवगाधिपस्तदा विभीषणश्चर्क्षपतिश्च जाम्बवान्।अवेक्ष्य सौमित्रिमरोगमुत्थितं मुदा ससैन्याः सुचिरं जहर्षिरे ॥६-९२-२७॥
अपूजयत् कर्म स लक्ष्मणस्य सुदुष्करं दाशरथिर्महात्मा।हृष्टा बभूवुर्युधि यूथपेन्द्रा निपातितं शक्रजितं निशम्य ॥६-९२-२८॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे द्विनवतितमः सर्गः ।। ९२ ।। ॥६-९२-२९॥
Navigation
- ← Previous: Yuddha-Kāṇḍa Sarga 91
- Next: Yuddha-Kāṇḍa Sarga 93 →
- Yuddha-Kāṇḍa sarga-index
- Vālmīki Rāmāyaṇa master-index
- /rama · the non-dual singularity
Continue with Yuddha-Kāṇḍa, the seven-Kāṇḍa reading index, or the Rāmcharitamānas companion reading. Source and rights documentation remains available in the editorial standards.
🪷 जय श्री राम · जय भगवान् वाल्मीकि 🪷