🪷 युद्धकाण्ड · Sarga 50
Yuddha-Kāṇḍa · The Book of War · Sarga 50 · 65 ślokas
🪷 Devanāgarī Ślokas
अथोवाच महातेजा हरिराजो महाबलः ।किमियं व्यथिता सेना मूढवातेव नौर्जले ।। ६.५०.१ ।।।। ॥६-५०-१॥
सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा वालिपुत्रो ऽङ्गदो ऽब्रवीत् ।। ६.५०.२ ।।।। ॥६-५०-२॥
न त्वं पश्यसि रामं च लक्ष्मणं च महाबलम् ।शरजालाचितौ वीरावुभौ दशरथात्मजौ ।शरतल्पे महात्मानौ शयानौ रुधिरोक्षितौ ।। ६.५०.३ ।।।। ॥६-५०-३॥
अथाब्रवीद्वानरेन्द्रः सुग्रीवः पुत्रमङ्गदम् ।नानिमित्तमिदं मन्ये भवितव्यं भयेन तु ।। ६.५०.४ ।।।। ॥६-५०-४॥
विषण्णवदना ह्येते त्यक्तप्रहरणा दिशः ।प्रपलायन्ति हरयस्त्रासादुत्फुल्ललोचनाः ।। ६.५०.५ ।।।। ॥६-५०-५॥
अन्योन्यस्य न लज्जन्ते न निरीक्षन्ति पृष्ठतः ।विप्रकर्षन्ति चान्योन्यं पतितं लङ्घयन्ति च ।। ६.५०.६ ।।।। ॥६-५०-६॥
एतस्मिन्नन्तरे वीरो गदापाणिर्विभीषणः ।सुग्रीवं वर्धयामास राघवं च निरैक्षत ।। ६.५०.७ ।।।। ॥६-५०-७॥
विभीषणं तं सुग्रीवो दृष्ट्वा वानरभीषणम् ।ऋक्षराजं समीपस्थं जाम्बवन्तमुवाच ह ।। ६.५०.८ ।।।। ॥६-५०-८॥
विभीषणो ऽयं सम्प्रप्तो यं दृष्ट्वा वानरर्षभाः ।विद्रवन्ति परित्रस्ता रावणात्मजशङ्कया ।। ६.५०.९ ।।।। ॥६-५०-९॥
शीघ्रमेतान् सुसन्त्रस्तान् बहुधा विप्रधावितान् ।प्रर्यवस्थापयाख्याहि विभीषणमुपस्थितम् ।। ६.५०.१० ।।।। ॥६-५०-१०॥
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु जाम्बवानृक्षपार्थिवः ।वानरान् सान्त्वयामास सन्निरुध्य प्रधावतः ।। ६.५०.११ ।।।। ॥६-५०-११॥
ते निवृत्ताः पुनः सर्वे वानरास्त्यक्तसम्भ्रमाः ।ऋक्षराजवचः श्रुत्वा तं च दृष्ट्वा विभीषणम् ।। ६.५०.१२ ।।।। ॥६-५०-१२॥
विभीषणस्तु रामस्य दृष्ट्वा गात्रं शरैश्चितम् ।लक्ष्मणस्य च धर्मात्मा बभूव व्यथितेन्द्रियः ।। ६.५०.१३ ।।।। ॥६-५०-१३॥
जलक्लिन्नेन हस्तेन तयोर्नेत्रे प्रमृज्य च ।शोकसम्पीडितमना रुरोद विललाप च ।। ६.५०.१४ ।।।। ॥६-५०-१४॥
इमौ तौ सत्त्वसम्पन्नौ विक्रान्तौ प्रियसंयुगौ ।इमामवस्थां गमितौ राक्षसैः कूटयोधिभिः ।। ६.५०.१५ ।।।। ॥६-५०-१५॥
भ्रातुः पुत्रेण मे तेन दुष्पुत्रेण दुरात्मना ।राक्षस्या जिह्मया बुद्ध्या चालितावृजुविक्रमौ ।। ६.५०.१६ ।।।। ॥६-५०-१६॥
शरैरिमावलं विद्धौ रुधिरेण समुक्षितौ ।वसुधायामिमौ सुप्तौ दृश्येते शल्यकाविव ।। ६.५०.१७ ।।।। ॥६-५०-१७॥
ययोर्वीर्यमुपाश्रित्य प्रतिष्ठा काङ्क्षिता मया ।तावुभौ देहनाशाय प्रसुप्तौ पुरुषर्षभौ ।। ६.५०.१८ ।।।। ॥६-५०-१८॥
जीवन्नद्य विपन्नो ऽस्मि नष्टराज्यमनोरथः ।प्राप्तप्रतिज्ञश्च रिपुः सकामो रावणः कृतः ।। ६.५०.१९ ।।।। ॥६-५०-१९॥
एवं विलपमानं तं परिष्वज्य विभीषणम् ।सुग्रीवः सत्त्वसम्पन्नो हरिराजो ऽब्रवीदिदम् ।। ६.५०.२० ।।।। ॥६-५०-२०॥
राज्यं प्राप्स्यसि धर्मज्ञ लङ्कायां नात्र संशयः ।रावणः सह पुत्रेण सकामं नेह लप्स्यते ।। ६.५०.२१ ।।।। ॥६-५०-२१॥
न रुजा पीडितावेतावुभौ राघवलक्ष्मणौ ।त्यक्त्वा मोहं वधिष्येते सगणं रावणं रणे ।। ६.५०.२२ ।।।। ॥६-५०-२२॥
तमेनं सान्त्वयित्वा तु समाश्वास्य च राक्षसम् ।सुषेणं श्वशुरं पार्श्वे सुग्रीवस्तमुवाच ह ।। ६.५०.२३ ।।।। ॥६-५०-२३॥
सह शूरैर्हरिगणैर्लब्धसञ्ज्ञावरिन्दमौ ।गच्छ त्वं भ्रातरौ गृह्य किष्किन्धां रामलक्ष्मणौ ।। ६.५०.२४ ।।।। ॥६-५०-२४॥
अहं तु रावणं हत्वा सपुत्रं सहबान्धवम् ।मैथिलीमानयिष्यामि शक्रो नष्टामिव श्रियम् ।श्रुत्वैतद्वानरेन्द्रस्य सुषेणो वाक्यमब्रवीत् ।। ६.५०.२५ ।।।। ॥६-५०-२५॥
दैवासुरं महद्युद्धमनुभूतं सुदारुणम् ।तदा स्म दानवा देवान् शरसंस्पर्शकोविदाः ।। ६.५०.२६ ।।।। ॥६-५०-२६॥
निजघ्नुः शस्त्रविदुषश्छादयन्तो मुहुर्मुहुः ।। ६.५०.२७ ।।।। ॥६-५०-२७॥
तानार्तान्नष्टसञ्ज्ञांश्च परासूंश्च बृहस्पतिः ।विद्याभिर्मन्त्रयुक्ताभिरोषधीभिश्चिकित्सति ।। ६.५०.२८ ।।।। ॥६-५०-२८॥
तान्यौषधान्यानयितुं क्षीरोदं यान्तु सागरम् ।जवेन वानराः शीघ्रं सम्पातिपनसादयः ।हरयस्तु विजानन्ति पार्वतीस्ता महौषधीः ।। ६.५०.२९ ।।।। ॥६-५०-२९॥
सञ्जीवकरणीं दिव्यां विशल्यां देवनिर्मिताम् ।। ६.५०.३० ।।.५०.२ ।। सम्पातिपनसादयः ।चन्द्रश्च नाम द्रोणश्च क्षीरोदे सागरोत्तमे ।अमृतं यत्र मथितं तत्र ते परमौषधी ।। ६.५०.३१ ।।।। ॥६-५०-३०॥
अयं वायुसुतो राजन् हनुमांस्तत्र गच्छतु ।। ६.५०.३२ ।।।। ॥६-५०-३१॥
एतस्मिन्नन्तरे वायुर्मेघांश्चापि सविद्युतः ।पर्यस्यन् सागरे तोयं कम्पयन्निव मेदिनीम् ।। ६.५०.३३ ।।।। ॥६-५०-३२॥
महता पक्षवातेन सर्वद्वीपमहाद्रुमाः ।निपेतुर्भिन्नविटपाः समूला लवणाम्भसि ।। ६.५०.३४ ।।।। ॥६-५०-३३॥
अभवन् पन्नगास्त्रस्ता भोगिनस्तत्रवासिनः ।शीघ्रं सर्वाणि यादांसि जग्मुश्च लवणार्णवम् ।। ६.५०.३५ ।।।। ॥६-५०-३४॥
ततो मुहूर्ताद्गरुडं वैनतेयं महाबलम् ।।।। ॥६-५०-३५॥
वानरा ददृशुः सर्वेज्वलन्तमिव पावकम् ।। ६.५०.३६ ।।।। ॥६-५०-३६॥
तमागतमभिप्रेक्ष्य नागास्ते विप्रदुद्रुवुः ।यैस्तौ सत्पुरुषौ बद्धौ शरभूतैर्महाबलौ ।। ६.५०.३७ ।।।। ॥६-५०-३७॥
ततः सुपर्णः काकुत्स्थौ दृष्ट्वा प्रत्यभिनन्दितः ।विममर्श च पाणिभ्यां मुखे चन्द्रसमप्रभे ।। ६.५०.३८ ।।।। ॥६-५०-३८॥
वैनतेयेन संस्पृष्टास्तयोः संरुरुहुर्व्रणाः ।सुवर्णे च तनू स्निग्धे तयोराशु बभूवतुः ।। ६.५०.३९ ।।।। ॥६-५०-३९॥
तेजो वीर्यं बलं चौज उत्साहश्च महागुणः ।प्रदर्शनं च बुद्धिश्च स्मृतिश्च द्विगुणं तयोः ।। ६.५०.४० ।।।। ॥६-५०-४०॥
तावुत्थाप्य महावीर्यौ गरुडो वासवोपमौ ।उभौ तौ सस्वजे हृष्टौ रामश्चैनमुवाच ह ।। ६.५०.४१ ।।।। ॥६-५०-४१॥
भवत्प्रसादाद्व्यसनं रावणिप्रभवं महत् ।आवामिह व्यतिक्रान्तौ पूर्ववद्बलिनौ कृतौ ।। ६.५०.४२ ।।।। ॥६-५०-४२॥
यथा तातं दशरथं यथा ऽजं च पितामहम् ।तथा भवन्तमासाद्य हृदयं मे प्रसीदति ।। ६.५०.४३ ।।।। ॥६-५०-४३॥
को भवान् रूपसम्पन्नो दिव्यस्रगनुलेपनः ।वसानो विरजे वस्त्रे दिव्याभरणभूषितः ।। ६.५०.४४ ।।।। ॥६-५०-४४॥
तमुवाच महातेजा वैनतेयो महाबलः ।पतत्रिराजः प्रीतात्मा हर्षपर्याकुलेक्षणः ।। ६.५०.४५ ।।।। ॥६-५०-४५॥
अहं सखा ते काकुत्स्थ प्रियः प्राणो बहिश्चरः ।गरुत्मानिह सम्प्राप्तो युवाभ्यां साह्यकारणात् ।। ६.५०.४६ ।।।। ॥६-५०-४६॥
असुरा वा महावीर्या दानवा वा महाबलाः ।सुराश्चापि सगन्धर्वाः पुरस्कृत्य शतक्रतुम् ।। ६.५०.४७ ।।।। ॥६-५०-४७॥
नेमं मोक्षयितुं शक्ताः शरबन्धं सुदारुणम् ।मायाबलादिन्द्रजिता निर्मितं क्रूरकर्मणा ।। ६.५०.४८ ।।।। ॥६-५०-४८॥
एते नागाः काद्रवेया स्तीक्ष्णदंष्ट्रा विषोल्बणाः ।रक्षोमायाप्रभावेन शरा भूत्वा त्वदाश्रिताः ।। ६.५०.४९ ।।।। ॥६-५०-४९॥
सभाग्यश्चासि धर्मज्ञ राम सत्यपराक्रम ।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा समरे रिपुघातिना ।। ६.५०.५० ।।।। ॥६-५०-५०॥
इमं श्रुत्वा तु वृत्तान्तं त्वरमाणो ऽहमागतः ।सहसा युवयोः स्नेहात् सखित्वमनुपालयन् ।। ६.५०.५१ ।।।। ॥६-५०-५१॥
मोक्षितौ च महाघोरादस्मात् सायकबन्धनात् ।अप्रमादश्च कर्तव्यो युवाभ्यां नित्यमेव हि ।। ६.५०.५२ ।।।। ॥६-५०-५२॥
प्रकृत्या राक्षसाः सर्वे सङ्ग्रामे कूटयोधिनः ।शूराणां शुद्धभावानां भवतामार्जवं बलम् ।। ६.५०.५३ ।।।। ॥६-५०-५३॥
तन्न विश्वसितव्यं वो राक्षसानां रणाजिरे ।एतेनैवोपमानेन नित्यं जिह्मा हि राक्षसाः ।। ६.५०.५४ ।।।। ॥६-५०-५४॥
एवमुक्त्वा ततो रामं सुपर्णः सुमहाबलः ।परिष्वज्य सुहृत् स्निग्धमाप्रष्टुमुपचक्रमे ।। ६.५०.५५ ।।।। ॥६-५०-५५॥
सखे राघव धर्मज्ञ रिपूणामपि वत्सल ।अभ्यनुज्ञातुमिच्छामि गमिष्यामि यथागतम् ।। ६.५०.५६ ।।।। ॥६-५०-५६॥
न च कौतूहलं कार्यं सखित्वं प्रति राघव ।कृतकर्मा रणे वीरः सखित्वमनुवेत्स्यसि ।। ६.५०.५७ ।।।। ॥६-५०-५७॥
बालवृद्धावशेषां तु लङ्कां कृत्वा शरोर्मिभिः ।रावणं च रिपुं हत्वा सीतां समुपलप्स्यसे ।। ६.५०.५८ ।।।। ॥६-५०-५८॥
इत्येवमुक्त्वा वचनं सुपर्णः शीघ्रविक्रमः ।रामं च विरुजं कृत्वा मध्ये तेषां वनौकसाम् ।। ६.५०.५९ ।।।। ॥६-५०-५९॥
प्रदक्षिणं ततः कृत्वा परिष्वज्य च वीर्यवान् ।जगामाकाशमाविश्य सुपर्णः पवनो यथा ।। ६.५०.६० ।।।। ॥६-५०-६०॥
विरुजौ राघवौ दृष्ट्वा ततो वानरयूथपाः ।सिंहनादांस्तदा नेदुर्लाङ्गूलान् दुधुवुस्तदा ।। ६.५०.६१ ।।।। ॥६-५०-६१॥
ततो भेरीः समाजघ्नुर्मृदङ्गांश्चाप्यनादयन् ।दध्मुः शङ्खान् सम्प्रहृष्टाः क्ष्वेलन्त्यपि यथापुरम् ।। ६.५०.६२ ।।।। ॥६-५०-६२॥
आस्फोट्यास्फोट्य विक्रान्ता वानरा नगयोधिनः ।द्रुमानुत्पाट्य विविधांस्तस्थुः शतसहस्रशः ।। ६.५०.६३ ।।।। ॥६-५०-६३॥
विसृजन्तो महानादांस्त्रासयन्तो निशाचरान् ।लङ्काद्वारण्युपाजग्मुर्योद्धुकामाः प्लवङ्गमाः ।। ६.५०.६४ ।।।। ॥६-५०-६४॥
ततस्तु भीमस्तुमुलो निनादो बभूव शाखामृगयूथपानाम् ।क्षये निदाघस्य यथा घनानां नादः सुभीमो नदतां निशीथे ॥६-५०-६५॥
Navigation
- ← Previous: Yuddha-Kāṇḍa Sarga 49
- Next: Yuddha-Kāṇḍa Sarga 51 →
- Yuddha-Kāṇḍa sarga-index
- Vālmīki Rāmāyaṇa master-index
- /rama · the non-dual singularity
Continue with Yuddha-Kāṇḍa, the seven-Kāṇḍa reading index, or the Rāmcharitamānas companion reading. Source and rights documentation remains available in the editorial standards.
🪷 जय श्री राम · जय भगवान् वाल्मीकि 🪷