Sūrya Siddhānta · Chapter 12 of 14
Chapter 12: Cosmogony, geography, dimensions of the creation
90 verses. Each section gives the verses, what they state, and, where they compute, the functions that compute them (in SuryaSiddhantaBurgess.js, each checked by a test citing the verse).
12.1-29 · descriptive (nothing to compute)
Maya's questions; the creation: Vasudeva, the golden egg, the Sun, Brahma, the elements, the Brahma-egg
1. athārkāṃśasamudbhūtaṃ praṇipatya kṛtāñjalih/
bhaktyā paramayābhyarcya papracchedaṃ mayāsurah//
2. bhagavan kimpramāṇā bhūh kim ākārā kim āśrayā/
kiṃvibhāgā kathaṃ cātra saptapātālabhūmayah//
3. ahorātravyavasthāṃ ca vidadhāti kathaṃ ravih/
kathaṃ paryeti vasudhāṃ bhuvanāni vibhāvayan//
4. devāsurāṇām anyonyam ahorātraṃ viparyayāt/
kim atha tat kathaṃ vā syād bhānor bhagaṇapūraṇāt//
5. pitryaṃ māsena bhavati nāḍīṣaṣṭyā tu mānuṣam/
tad eva kila sarvatra na bhavet kena hetunā//
6. dinābdamāsahorāṇām adhipā na samāh kutah/
kathaṃ paryeti bhagaṇah sagraho +ayaṃ kim āśrayah//
7. bhūmer uparyuparyūrdhvāh kim utsedhāh kim antarāh/
graharkṣakakṣāh kiṃmātrāh sthitāh kena krameṇa tāh//
8. grīṣme tīvrakaro bhānur na hemante tathāvidhah/
kiyatī tatkaraprāptir mānāni kati kiṃ ca taih//
9. evaṃ me saṃśayaṃ chindhi bhagavan bhūtabhāvana/
anyo na tvām ṛte chettā vidyate sarvadarśivān//
10. iti bhaktyoditaṃ śrutvā mayoktaṃ vākyam asya hi/
rahasyaṃ param adhyāyaṃ tatah prāha punah sa tam//
11. śṛṇuṣvaikamanā bhūtvā guhyam adhyātma saṃjñitam/
pravakṣyāmy atibhaktānāṃ nādeyaṃ vidyate mama//
12. vāsudevah paraṃ brahma tanmūrtih puruṣah parah/
avyakto nirguṇah śāntah pañcaviṃśāt paro +avyayah//
13. prakṛtyantargato devo bahir antaś ca sarvagah/
saṅkarṣaṇo +apah sṛṣṭvādau tāsu vīryam avāsṛjat//
14. tadaṇḍam abhavad dhaimaṃ sarvatra tamasāvṛtam/
tatrāniruddhah prathamaṃ vyaktībhūtah sanātanah//
15. hiraṇyagarbho bhagavān eṣa chandasi paṭhyate/
ādityo hy ādibhūtatvāt prasūtyā sūrya ucyate//
16. paraṃ jyotis tamah pāre sūryo +ayaṃ saviteti ca/
paryeti bhuvanān eṣa bhāvayan bhūtabhāvanah//
17. prakāśātmā tamohantā mahān ity eṣa viśrutah/
ṛco +asya maṇḍalaṃ sāmānyustrāmūrtir yajūṃṣi ca//
18. trayīmaho +ayaṃ bhagavāṇ kālātmā kālakṛd vibhuh/
sarvātmā sarvagah sūkṣmah sarvam asmin pratiṣṭhitam//
19. rathe viśvamaye cakraṃ kṛtvā saṃvatsarātmakam/
chandāṃsy aśvāh sapta yuktāh paryaṭaty eṣa sarvadā//
20. tripādam amṛtaṃ guhyaṃ pādo +ayaṃ prakaṭo +abhavat/
so +ahaṅkāraṃ jagatsṛṣṭyai brahmāṇam asṛjat prabhuh//
21. tasmai vedān varān dattvā sarvalokapitāmaham/
pratiṣṭhāpyāṇḍamadhye +atha svayaṃ paryeti bhāvayan//
22. atha sṛṣṭyāṃ manaś cakre brahmāhaṅkāramūrtibhṛt/
manasaś candramā jajñe sūryo +akṣṇos tejasāṃ nidhih//
23. manasah khaṃ tato vāyur agnir āpo dharā kramāt/
guṇaikavṛddhyā pañcaiva mahābhūtāni jajñire//
24. agnīṣomau bhānucandrau tatas tv aṅgārakādayah/
tejobhūkhāmbuvātebhyah kramaśah pañca jajñire//
25. punar dvādaśadhātmānaṃ vyabhajad rāśisañjñakam/
nakṣatrarūpiṇaṃ bhūyah saptaviṃśātmakaṃ vaśī//
26. tataś carācaraṃ viśvaṃ nirmame devapūrvakam/
ūrdhvamadhyādharebhyo +atha srotobhyah prakṛtīh sṛjan//
27. guṇakarmavibhāgena sṛṣṭvā prāgvad anukramāt/
vibhāgaṃ kalpayāmāsa yathāsvaṃ vedadarśanāt//
28. grahanakṣatratārānāṃ bhūmer viśvasya vā vibhuh/
devāsuramanuṣyāṇāṃ siddhānāṃ ca yathākramam//
29. brahmāṇḍam etat suṣiraṃ tatredaṃ bhūrbhuvādikam/
kaṭāhadvitayasyeva sampuṭaṃ golakākṛti//
12.30-31 · data (a constant used)
the orbit of the ether; the planets in order below the asterisms
30. brahmāṇḍamadhye paridhir vyomakakṣābhidhīyate/
tanmadhye bhramaṇaṃ bhānām adho +adhah kramaśas tathā//
31. mandāmarejyabhūputrasūryaśukrendujendavah/
paribhramanty adho+adhahsthāh siddhhavidyādharā ghanāh//
Computed by: CONSTANTS.PLANETARY_ORDER
12.32-36 · descriptive (nothing to compute)
the earth in the midst of the egg; the netherworlds; Meru; the ocean
32. madhye samantād aṇḍasya bhūgolo vyomni tiṣṭhati/
bibhrānah paramāṃ śaktiṃ brahmaṇo dhāraṇātmakām//
33. tadantarapuṭāh sapta nāgāsurasamāśrayāh/
divyauṣadhirasopetā ramyāh pātālabhūmayah//
34. anekaratnanicayo jāmbūnadamayo girih/
bhūgolamadhyago merur ubhayatra vinirgatah//
35. upariṣṭāt sthitās tasya sendrā devā maharṣayah/
adhastād asurās tadvad dviṣanto +anyonyam āśritāh//
36. tatah samantāt paridhih krameṇāyaṃ mahārṇavah/
mekhaleva sthito dhātryā devāsuravibhāgakṛt//
12.37-41 · data (a constant used)
the four cities a quadrant apart on the equator; Meru a quadrant north
37. samantān merumadhyāt tu tulyabhāgeṣu toyadheh/
dvīpiṣu dikṣu pūrvādinagaryo devanirmitāh//
38. bhūvṛttapāde pūrvasyāṃ yamakoṭīti viśrutā/
bhadrāśvavarṣe nagarī svarṇaprākāratoraṇā//
39. yāmyāyāṃ bhārate varṣe laṅkā tadvan mahāpurī/
paścime ketumālākhye romakākhyā prakīrtitā//
40. udak siddhapurī nāma kuruvarṣe prakīrtitā/
tasyāṃ siddhā mahātmāno nivasanti gatavyathāh//
41. bhūvṛttapādavivarās tāś cānyonyaṃ pratiṣṭhitāh/
tābhyaś cottarago merus tāvān eva surāśrayah//
Computed by: CONSTANTS.CARDINAL_CITIES
12.42-44 · computed
no equinoctial shadow or elevation of the pole on the equator; latitude ninety at Meru
42. tāsām uparigo yāti viṣuvastho divākarah/
na tāsu viṣuvacchāyā nākṣasyonnatir iṣyate//
43. meror ubhayato madhye dhruvatāre nabhah sthite/
nirakṣadeśasaṃsthānām ubhaye kṣitijāśraye//
44. ato nākṣatrocchrayas tāsu dhruvayoh kṣitijasthayoh/
navatir lambakāṃśās tu merāvakṣāṃśakās tathā/
Computed by: equinoctialShadowlatitudeFromEquinoctialShadow
12.45 · computed
the Sun visible to the gods in the half from Aries, to the demons in that from Libra
45. meṣādau devabhāgasthe devānāṃ yāti darśanam/
asurāṇāṃ tulādau tu sūryas tadbhāgasañcarah//
Computed by: sunAtMeru
12.46 · descriptive (nothing to compute)
why the rays are hot in summer
46. atyāsannatayā tena grīṣme tīvrakarā raveh/
devabhāge surāṇāṃ tu hemante mandatānyathā//
12.47-51 · computed
the equinox on the horizon at Meru; the halves of the gods' and demons' day; their mid-day and midnight
47. devāsurā viṣuvati kṣitijasthaṃ divākaram/
paśyanty anyonyam eteṣāṃ vāmasavye dinakṣape//
48. meṣādāv uditah sūryas trīn rāśīn udaguttaram/
sañcaran prāgaharmadhyaṃ pūrayen meruvāsinām//
49. *karkyādīn sañcaraṃś tadvad ahnah paścārdham eva sah/(c karkādīn)
tulādīṃs trīn mṛgādīṃś ca tadvad eva suradviṣām//
50. ato dinakṣape teṣām anyonyaṃ hi viparyayāt/
ahorātrapramāṇaṃ ca bhānor bhagaṇapūraṇāt//
51. dinakṣapārdham eteṣām ayanānte viparyayāt/
uparyātmānam anyonyaṃ kalpayanti surāsurāh//
Computed by: sunAtMeru
12.52-55 · descriptive (nothing to compute)
each thinks himself uppermost; the earth seen as a wheel; the turning of the sphere
52. anye +api samasūtrasthā manyante +adhah parasparam/
bhadrāśvaketumālasthā laṅkāsiddhapurāśritāh//
53. sarvatraiva mahīgole svasthānam upari sthitam/
manyante khe yato golas tasya kvordhavaṃ kva vādhah//
54. alpakāyatayā lokāh svasthānāt sarvato mukham/
paśyanti vṛttām apy etāṃ cakrākārāṃ vasundharām//
55. savyaṃ bhramati devānām apasavyaṃ suradviṣām/
upariṣṭād bhagolo +ayaṃ vyakṣe paścān mukhah sadā//
12.56-58 · computed
thirty nadis on the equator; the excess and deficiency of day and night elsewhere
56. atas tatra dinaṃ triṃśannāḍikaṃ śarvadī tathā/
hānivṛddhī sadā vāmaṃ surāsuravibhāgayoh//
57. meṣādau tu sadā vṛddhir udaguttarato +adhikā/
devāṃśe ca kṣapāhānir viparītaṃ tathāsure//
58. tulādau dyuniśor vāmaṃ kṣayavṛddhī tayor ubhe/
deśakrāntivaśān nityaṃ tadvijñānaṃ puroditam//
Computed by: ascensionalDifferencedayAndNight
12.59-61 · computed
where the Sun passes overhead; where the day of sixty nadis occurs
59. bhūvṛttaṃ krāntibhāgaghnaṃ bhagaṇāṃśavibhājitam/
avāptayojanair arko vyakṣād yāty uparisthitah//
60. paramāpakramād evaṃ yojanāni viśodhayet/
bhūvṛttapādāc cheṣāṇi yāni syur yojanāni taih//
61. ayanānte vilomena devāsuravibhāgayoh/
nāḍīṣaṣṭyā sakṛd aharniśāpy asmin sakṛt tathā//
Computed by: zonesOfTheEarth
12.62 · descriptive (nothing to compute)
beyond, the sphere revolves perversely
62. tadantare +api ṣaṣṭyante kṣayavṛddhī aharniśoh/
parato viparīto +ayaṃ bhagolah parivartate//
12.63-68 · computed
where the Sun is unseen for two and for four signs; at Meru one rising; the zone of a fifteenth
63. ūne bhūvṛttapāde tu dvijyāpakramayojanaih/
dhanur mṛgasthah savitā devabhāge na dṛśyate//
64. tathā cāsurabhāge tu mithune karkaṭe sthitah/
naṣṭacchāyā mahīvṛttapāde darśanam ādiśet//
65. ekajyāpakramānītair yojanaih parivarjite/
bhūmikakṣācaturthāṃśe vyakṣāc cheṣais tu yojanaih//
66. dhanur mṛgālikumbheṣu saṃsthito +arko na dṛśyate/
devabhāge +asurāṇāṃ tu vṛṣādye bhacatuṣṭaye//
67. merau *meṣādicakrārdhe devāh paśyanti bhāskaram/(ḍ -cakārdhe)
sakṛd evoditaṃ tadvad asurāś ca tulādigam//
68. bhūmaṇḍalāt pañcadaśe bhāge deve +atha vāsure/
upariṣṭād vrajaty arkah saumyayāmyāyanāntagah//
Computed by: zonesOfTheEarthsunAtMeru
12.69 · computed
the noon shadow falls either way within the zone, toward the pole beyond
69. tadantarālayoś cchāyā yāmyodak sambhavaty api/
meror abhimukhaṃ yāti paratah svavibhāgayoh//
Computed by: noonShadow
12.70-71 · computed
noon, sunrise, midnight and sunset at the four cities
70. bhadrāśvoparigah kuryād bhārate tūdayaṃ ravih/
rātryardhaṃ ketumāle tu kurāv astamayaṃ tadā//
71. bhāratādiṣu varṣeṣu tadvad eva paribhraman/
madhyodayārdharātryastakālān kuryāt pradakṣiṇam//
Computed by: cardinalCityHours
12.72-74 · descriptive (nothing to compute)
the pole rises toward Meru; the provector winds; the days of gods, Fathers and men
72. dhruvonnatir bhacakrasya natir meruṃ prayāsyatah/
nirakṣābhimukhaṃ yātur viparīte natonnate//
73. bhacakraṃ dhruvayor baddham ākṣiptaṃ pravahānilaih/
paryety ajasraṃ tannaddhā grahakakṣā yathākramam//
74. sakṛd udgatam abdārdhaṃ paśyanty arkaṃ surāsurāh/
pitarah śaśigāh pakṣaṃ svadinaṃ ca narā bhuvi//
12.75-77 · computed
larger orbits have larger degrees and fewer revolutions
75. *upariṣṭasya mahatī kakṣālpādhahsthitasya ca/(c upariṣṭhasya)
mahatyā kakṣayā bhāgā mahānto +alpās tathālpayā//
76. kālenālpena bhagaṇaṃ bhuṅkte +alpabhramaṇāśritah/
grahah kālena mahatā maṇḍale mahati bhraman//
77. svalpayāto bahūn bhuṅkte bhagaṇān śītadīdhitih/
mahatyā kakṣayā gacchan tatah svalpaṃ śanaiścarah//
Computed by: orbit
12.78-79 · computed
regents of days, years, months and hours in planetary order
78. mandād adhah krameṇa syuś caturthā divasādhipāh/
varṣādhipatayas tadvat tṛtīyāś ca prakīrtitāh//
79. ūrdhvakrameṇa śaśino *māsānām adhipāh smṛtāh/(ḍ masānām)
horeśāh sūryatanayād adho+adhah kramaśas tathā//
Computed by: regentSequence
12.80-90 · computed
orbits of the planets, asterisms and ether; daily motion in yojanas; diameters and distances
80. bhaved bhakakṣā tīkṣṇāṃśor bhramaṇaṃ ṣaṣṭitāḍitam/
sarvopariṣṭād bhramati yojanais tair bhamaṇḍalam//
81. kalpoktacandrabhagaṇā guṇitāh śaśikakṣayā/
ākāśakakṣā sā jñeyā karavyāptis tathā raveh//
82. saiva yatkalpabhagaṇair bhaktā tadbhramaṇaṃ bhavet/
kuvāsarair vibhajyāhnah sarveṣāṃ prāggatih smṛtā//
83. bhuktiyojanajā saṅkhyā sendor bhramaṇasaṅguṇā/
svakakṣāptā tu sā tasya tithyāptā gatiliptikā//
84. kakṣā bhūkarṇaguṇitā mahīmaṇḍalabhājitā/
tatkarṇā bhūmikarṇonā grahoccyaṃ svaṃ dalīkṛtāh//
85. khatrayābdhidvidahanāh kakṣā tu himadīdhiteh/(32430
jñaśīghrasyāṅkakhadvitritkṛtaśūnyendavas tathā//(1043209)
86. śukraśīghrasya saptāgnirasābdhirasaṣaḍyamāh/(2664637)
tato +arkabudhaśukrāṇāṃ khakhārthaikasurārṇavāh//(4331500)
87. kujasyāpy aṅkaśūnyāṅkaṣaḍvedaikabhujaṅgamāh/(8146909)
candroccasya kṛtāṣṭābdhivasudvitryaṣṭavahnayah//(38328484)
88. kṛtartumunipañcādriguṇenduviṣayā guroh/(51375764)
svarbhānor vedatarkāṣṭadviśailārthakhakuñjarāh//(80572864)
89. pañcavāṇākṣināgarturasādryarkāh śanes tatah/(127668255)
bhānāṃ ravikhaśūnyāṅkavasurandhraśarāśvinah//(25980012)
90. khavyomakhatrayakhasāgraṣaṭkanāgavyomāṣṭaśūnyayamarūpanagāṣṭacandrāh/(18712080864000000)
brahmāṇḍasampuṭaparibhramaṇaṃ samantād abhyantare dinakarasya karaprasārah// [jyotiṣopaniṣad]
Computed by: orbitdailyMotionFromOrbitCONSTANTS.MOON_ORBIT_YOJANAS
Sanskrit: Michio Yano's e-text, GRETIL, SUB Göttingen (version 2020-07-31) (source); editions: B: Hall, Bibliotheca Indica 79, Calcutta 1854; C: Kāśī Saṃskṛta Granthamālā 144, 4th ed. 1987; D: with Sudhākara Dvivedī's commentary, 1987. Variants in ( ) after a word marked *. Licence: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0); shared here unaltered except for layout and one correction: The e-text labels the second half of II.34 "3.34b"; it is placed under II.34 here.Chapter titles, verse numbers and the ledger follow E. Burgess, Translation of the Sûrya-Siddhânta (JAOS 6, 1860).